De Beste Boeken van ArtEZ Academie van Bouwkunst (2)

Het tweede boek uit de selectie Beste Boeken 2017 waar ArtEZ Academie van Bouwkunst bij betrokken was – in dit geval als mede-opdrachtegever – is: “Stedelijke vraagstukken, veerkrachtige oplossingen. Ontwerpend onderzoek voor de toekomst van stedelijke regio’s”. Het is de publicatie die het netwerklectoraat Future Urban Regions (FUR) onder leiding van Eric Frijters heeft gemaakt als verslag van het onderzoek dat in de jaren 2013 – 2016 is uitgevoerd. Tegelijkertijd is het meer dan een eindverslag; het biedt tevens elementen voor een vervolgagenda waarmee het onderzoek naar gezonde verstedelijking kan worden voortgezet.

Het netwerklectoraat FUR functioneerde in opdracht van de zes Nederlandse Academies van Bouwkunst, die met FUR uitwerking gaven aan een subsidie die in het kader van Actieagenda Architectuur en Ruimtelijk Ontwerp door het toenmalige Ministerie van Infrastructuur en Milieu was verstrekt. Vanuit ArtEZ Academie van Bouwkunst maakte onderwijscoördinator Ady Steketee deel uit van de kenniskring. Hij heeft vanuit die rol bijgedragen aan de publicatie. Ook Thijs van Spaandonk, al jarenlang een vaste kracht in het derde jaars Onderzoeksprogramma van de master Architectuur, heeft een bijdrage aan de publicatie geleverd.

Behalve een uitgebreide toelichting op de positie en de doelstellingen van FUR behandelt de publicatie ook de ontwikkelde methodes van onderzoek en de projecten die in de onderwijsprogramma’s van de deelnemende Academies zijn uitgevoerd. Per type project zijn er bovendien gerealiseerde projecten uit binnen- en buitenland opgenomen die het beeld van de mogelijke ingrepen in de stedelijke omgeving aanvullen.

Het netwerklectoraat FUR is inmiddels op stoom gekomen in de tweede ronde van de ARO (Actieagenda Ruimtelijk Ontwerp), die van 2017 – 2020 loopt. De samenwerking met de Academies van Bouwkunst blijft ook de komende jaren cruciaal voor het functioneren van FUR (zie ook de bijdrage van 10 februari 2018).

De Beste Boeken van ArtEZ Academie van Bouwkunst (1)

Op 5 maart werd bekend gemaakt welke boeken behoorden tot de Beste Boeken 2017. Tot onze verrassing bleek dat er twee boeken bij zaten waar ArtEZ Academie van Bouwkunst als opdrachtgever bij betrokken was.
Het eerste boek is “De gestiek van de architectuur, Een leerboek hedendaags maniërisme”, van Frans Sturkenboom. Frans Sturkenboom is al vele jaren docent bij de masteropleiding Architectuur.

Behalve docent bij ontwerpateliers stond Frans de afgelopen jaren vast ingeroosterd voor de reeks Cultuurbeschouwing 2, die hij invulde met “Grondbegrippen van de architectuur”. Het dictaat dat hij voor deze reeks ontwikkelde, was in de ogen van de opleiding en van Peter Sonderen, lector Theorie in de kunsten, zo interessant dat Frans werd uitgenodigd om het tot een voldragen manuscript uit te werken. De ‘eigen’ uitgeverij ArtEZ Press adopteerde het project en een financiële bijdrage uit het Innovatiefonds van ArtEZ maakte de uitvoering verder mogelijk.

De vormgever van het boek, Josse Pyl, pakte het thema van het maniërisme op en ontwierp een speciale cijferreeks voor dit boek. De wijze waarop de afbeeldingen zich zowel verhouden tot de tekst, als tot de vorm van het boek, draagt bij aan het fenomeen ‘leerboek’. Tot slot geeft de tactiliteit van de omslag uitdrukking aan één van de centrale stellingen van Frans Sturkenboom waarin hij stelt dat de ‘dramatiek’ of ‘diepte’ van het vlak één van de geboortemomenten is van de gestiek van de architectuur. Om dat te ervaren, is het echt nodig om het boek ter hand te nemen.

Planning FUR in het onderwijs

Een meterslang tijdschema voor de jaren 2018, 2019 en 2020 vormde het centrale document waar 8 februari 2018 aan werd gewerkt door de voltallige kenniskring van het netwerklectoraat Future Urban Regions (FUR) en een vertegenwoordiging van de zes Academies van Bouwkunst.

De kern van FUR is om actuele ontwerpvraagstukken in de stedelijke regio’s te onderzoeken en mogelijke strategieën te ontwikkelen. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met de masteropleidingen van de zes Academies van Bouwkunst. Samen met ‘derden’, betrokken partijen of coalities van betrokken partijen, worden vraagstellingen in het ontwerponderwijs van de masteropleidingen aan de orde gesteld. Met de resultaten uit het onderwijs wordt door de kenniskring verder gewerkt; ofwel wordt een vervolgvraagstelling voor een nieuw onderwijsproject ontwikkeld, ofwel worden de resultaten verwerkt in een bredere studie waar meer praktijkresultaten – ook internationaal – met elkaar worden verbonden.

De planningsbijeenkomst had als doel om voor de komende jaren de inzet van FUR in de onderwijsprogramma’s van de masteropleidingen te bespreken.

De bijeenkomst was een groot succes omdat gedurende het gesprek duidelijk werd dat de wederzijdse vragen goed in elkaar grepen en de meerwaarde van een gemeenschappelijk onderzoeksprogramma als FUR overduidelijk zichtbaar werd. De komende jaren zullen daarom ook bijeenkomsten met meerdere of alle opleidingen worden georganiseerd om resultaten te delen en de ontwikkelde werkwijze nog verder uit te diepen.
Voor de masteropleiding Architectuur van ArtEZ Academie van Bouwkunst betekent dit – naast mogelijke nieuwe activiteiten – dat het Onderzoeksprogramma in het 3e jaar ook de komende jaren in overleg met FUR zal worden ingevuld.