Ravages

________________________________________________________________________
[12 april 2018]
Tsjernobyl

Op 26 april 1986 ging het helemaal mis in reactor 4 van de kerncentrale in Tsjernobyl (Oekraïne). Een oefening liep volledig uit de hand door catastrofale fouten van het bedienend personeel, waardoor de reactor met enkele enorme explosies ontplofte. Een grote wolk radioactieve stof verspreidde zich in noordwestelijke richting tot in Scandinavië. Het waren de Zweden die als eersten alarm sloegen toen ze de radioactieve wolk waarnamen. De standaardreactie van de Sovjetautoriteiten was er in die decennia één van zwijgen tot het echt niet anders kon. Mondjesmaat kwamen de berichten over het ongeluk vrij. Ondertussen werd in Nederland ook de radioactieve fall-out gemeten. Wekenlang mocht er geen melk worden verkocht van koeien die in de verontreinigde weilanden hadden gegraasd. Ook groenten en andere gewassen die besmet waren, mochten niet verhandeld worden.

De ontplofte reactor smeulde dagenlang na. Het grootste gevaar was de straling die onbelemmerd vrij kwam. De radioactieve staven waarmee de elektriciteit werd opgewekt, lagen half gesmolten en onbeschermd in de restanten van de ontplofte reactor en verspreidden hun dodelijke straling. (De fotograaf van bovenstaande foto verkeerde in een levensgevaarlijke situatie!)
Om de straling af te schermen, werd besloten om de kernreactor te ‘begraven’ onder een betonnen sarcofaag. De bouw van de sarcofaag was een helse klus. Iedereen die vlak bij de reactor werkte, mocht – zelfs in beschermende pakken – maar maximaal 40 seconden aan de intense radioactieve straling worden blootgesteld. Over het aantal slachtoffers van het ongeluk – direct en indirect – lopen de schattingen ver uiteen. De gevolgen voor de getroffenen en de omwonenden waren gigantisch. Ook bij kinderen van ouders uit het getroffen gebied die na het ongeluk zijn geboren, zijn afwijkingen aangetroffen.


De sarcofaag in 2008

De sarcofaag was een noodoplossing. De bouw was – begrijpelijkerwijs – niet heel degelijk verlopen. Al vrij snel werd duidelijk dat de sarcofaag niet afdoende was; hij zou maximaal 30 jaar mee kunnen. Omdat sleutelen aan de kernreactor en de sarcofaag door het stralingsgevaar de komende honderden jaren praktisch onmogelijk is, werd door een internationaal consortium een plan gemaakt voor een nieuwe, grotere schil om de reactor inclusief sarcofaag te bedekken. Omdat de straling bovenop de sarcofaag nog steeds veel te hoog is, werd besloten de schil naast de kernreactor te bouwen en die er vervolgens overheen te schuiven.


De kernreactor met rechts de rivier die het koelwater leverde.


De andere drie reactoren van de kerncentrale zijn in de jaren na het ongeluk stuk voor stuk stil gelegd. Reactor 4 is op bovenstaand beeld de meest linkse reactor.

Op de afbeelding is de zien dat de nieuwe halfronde schil links naast de kernreactor klaar staat om eroverheen geschoven te worden. Het beeld is van vóór 29 november 2016, want op die dag was de operatie voltooid en dekte de nieuwe schil de kernreactor af.

Op bovenstaand beeld zijn de ‘glijbanen’ goed te zien waarover de schil zal worden verplaatst. Nadat de schil op zijn plek stond, werd hij zo goed mogelijk afgesloten. De naden werden letterlijk dichtgekit. De schil is het grootste verplaatsbare bouwwerk ter wereld. De technologie die ermee is gemoeid, is indrukwekkend in de overtreffende trap.

Vlakbij de kernreactor ligt de stad Pripyat. Het was een Sovjet-modelstad voor circa 50.000 inwoners. Door de windrichting in de dagen na het ongeluk lag Pripyat niet direct onder de radioactieve wolk, maar het was natuurlijk een levensgevaarlijke situatie voor alle inwoners. Nadat een dag voorbij was gegaan, reed een eindeloze rij bussen Pripyat binnen en werden alle inwoners geëvacueerd. Men moest alles achterlaten, in de bus stappen en afwachten wat er ging gebeuren. De stad is sindsdien verlaten, op de incidentele bezoekers na. De verlaten stad, overwoekerd door de natuur, spreekt tot de verbeelding van game-ontwerpers; er zijn verschillende games waarin de restanten van Pripyat figureren.


Pripyat, het centrale plein


Park met speeltuin


Zwembad


Overwoekerde wijk

Een wandeling door Pripyat is een onwerkelijke belevenis. De (verplichte) gids toont overal de uitslag van de Geigerteller, waardoor de onzichtbare dreiging van de straling de unheimische sfeer van overwoekerde gebouwen en pleinen versterkt. Het besef van het abrupt onderbroken leven in de stad geeft je op allerlei verlaten plekken het gevoel een ongenode en ongewenste gast te zijn.


Het centrale plein


Speeltuin


In de wijk


Zwembad

De volgende stap in het proces van damage control is het ‘opruimen’ van de radioactieve resten in de ontplofte reactor. Aan de binnenzijde van de nieuwe schil zit een installatie met een robotarm die op afstand kan worden bediend. Met deze installatie kan de sarcofaag stukje bij beetje worden ontmanteld. Uiteindelijk zouden ook de radioactieve resten stuk voor stuk uit de puinhoop verwijderd kunnen worden. De resten moeten worden verwerkt in containers en vaten die in speciale gebouwen worden opgeslagen. Die gebouwen moeten op hun beurt ook weer honderden jaren in tact blijven om de gevaarlijke inhoud af te schermen. Op het terrein rond Tsjernobyl en Pripyat zijn opslagplaatsen in aanbouw (trefwoord: ISF-2 Chernobyl). Het is nog geen succesverhaal, die opslag. Hierover misschien later meer. Maar, hoe je het ook wendt of keert, uiteindelijk kan het ondanks alle technologische innovaties ook nooit een succesverhaal worden. Tsjernobyl zal altijd een ravage blijven.

______________________________________________________________________________